Centrum 1795
vertelt over het ontstaan van
de Nederlandse democratie
In het Centrum 1795 is een permanente expositie te bezichtigen over een van de meest fascinerende en vormende periodes in de Nederlandse geschiedenis: de late 18e eeuw en het ontstaan van de Nederlandse democratie. De expositie brengt de gebeurtenissen van de patriottentijd en Bataafse Revolutie in beeld, aan de hand van een grote collectie historische prenten en objecten.
In september 1781 werd er in de Nederlanden, vanuit geblindeerde koetsen, over alle grote steden een anoniem geschreven pamflet verspreid. Het pamflet heette ‘Aan het Volk van Nederland’ en bracht een schokgolf teweeg.
Het betekende het begin van een periode van ongekende revolutie. In de jaren die volgden, werd het fundament gelegd voor een nieuw politiek staatsbestel en werd er een begin gemaakt met het ‘democratische tijdperk’.
Expositie “Aan het Volk van Nederland” brengt deze cruciale periode in de Nederlandse geschiedenis in beeld, aan de hand van een grote collectie historische prenten en objecten.
Het begin van het democratische tijdperk
‘Centrum 1795’ verwijst naar de Hollandse Verklaring van de Rechten van de Mens en van de Burger. Deze werd op 31 januari 1795 afgekondigd in Den Haag. In dit document werden voor het eerst in de vaderlandse geschiedenis fundamentele mensenrechten en gelijke burgerrechten geformuleerd en vastgelegd.
Mensenrechtenverklaring van 1795. Op 31 januari 1795 werd in Den Haag de Hollandse 'Verklaring van de Rechten van de Mens en van de Burger' afgekondigd.
Deze aanzet voor de democratie vond plaats na een jarenlange strijd en heftige gebeurtenissen. De revolutie resulteerde in de opening van het eerste nationale parlement op 1 maart 1796 en de eerste Nederlandse Grondwet op 1 mei 1798.
Centrum 1795 ziet deze gebeurtenissen als een fundamentele breuk met het middeleeuwse verleden en streeft naar het behoud van het revolutietijdvak als een belangrijk onderdeel van het Nederlandse democratische erfgoed.
Opening van de Eerste Nationale Vergadering (op 1 maart 1796) door Pieter Paulus:
De Eerste Nationale Vergadering in Den Haag
Openingstoespraak Nationale Vergadering
"Burgers Representanten! Hy is dan eindelyk gedaagd, die lang gewenschte dag, waarop eene Nationaale Vergadering, door het geheele Volk van Nederland verkooren en te zamen geroepen, byéén mag koomen...
Ik verklaar, in den naam van het Volk van Nederland, ‘t welk wij hier vertegenwoordigen, deeze Vergadering te zyn het representeerend Ligchaam van het Volk van Nederland!".
......................
De geboorte van het eerste parlement werd gevierd met gejuich, applaus, muziek, geweerschoten en het afvuren van een kanon. Twee dagen later vond in Den Haag een groot volksfeest plaats…
De Nederlandse Revolutie
Het stichten van het eerste Nederlandse parlement in 1796 vond plaats als gevolg van een belangrijke gebeurtenis een jaar eerder, in januari 1795. Na een jarenlang ballingschap in Noord-Frankrijk, staken Nederlandse patriotten, gesteund door een groot Frans leger, de bevroren rivieren over en vluchtte stadhouder Willem V naar Engeland.
Stadhouder Willem V. In 1795 vluchtte stadhouder Willem V naar Engeland als gevolg van de Bataafs-Franse inval. Hiermee kwam een eind aan het eeuwenlange 'stadhouderschap' in de Nederlanden.
Hiermee kwam er na tweehonderd jaar een eind aan de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en een lange historie waarin de Nederlanden onder het gezag hadden gestaan van het ‘stadhouderschap’.
Er brak een nieuw tijdperk aan, waarin de Nederlanden omwentelden van een federatie van losse provincies naar een nationale staat met een parlementaire democratie.
De Nederlandse Revolutie vond uiteindelijk haar hoogtepunt in 1798, met de totstandkoming van de eerste Nederlandse Grondwet. Met deze grondwet veranderden de oude provinciale ‘Nederlanden’ naar de eenheidsstaat ‘Nederland’, gebaseerd op een democratie.
De eerste Nederlandse Grondwet van 1798:
Met de Staatsregeling van 1798 werden de revolutionaire en algemene principes van 'Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap' vertaald naar de concrete beginselen van onze moderne samenleving: een gekozen volksvertegenwoordiging, codificatie van gelijke mensen- en burgerrechten en scheiding van kerk en staat. Er kwam vrijheid van meningsuiting, drukpers, vergadering en godsdienst.
Staatsregeling voor het Bataafse Volk (1798)
Artikel 1. Het oogmerk der maatschappijlijke vereeniging is beveiliging van persoon, leven, eer en goederen, en beschaaving van verstand en zeden.
Artikel 2. Het Maatschappijlijk Verdrag wijzigt, noch beperkt, de natuurlijke regten van den Mensch, dan in zoo verre zulks, ter bereikinge van dat oogmerk, noodzaaklijk is.
Artikel 3. Alle Leden der Maatschappij hebben, zonder onderscheiding van geboorte, bezitting, stand, of rang, eene gelijke aanspraak op derzelver voordeelen.
......................
De symbolen van de Nederlandse Revolutie: de Nederlandse maagd en leeuw, met de vrijheidshoed.
De eenheidsstaat Nederland
Met deze Grondwet van 1798 werd de ‘eenheidsstaat’ ingevoerd, door het land als “één en ondeelbaar” te verklaren. Met de eenheidsstaat was er officieel geen sprake meer van ‘de Nederlanden’ met haar volkeren. Het betekende het begin van Nederland. Het was een hoogtepunt en de voltrekking van de Nederlandse Revolutie.